အခန္း (၂) - online ေပၚမွ စာအုပ္မ်ား

စာၾကည့္တိုက္မ်ား၏ အသြင္ကူးေျပာင္းမႈပံုစံကို ေလ့လာဆန္းစစ္ျခင္း

websiteမ်ား ေရးသား ဖန္တီးရန္ ပိုမို လြယ္က ူလာတာႏွင့္ အမွ်၊ စာေရး ဆရာမ်ားက သူတို႔၏ ဖန္တီးမႈ မ်ားကို၊ အင္တာနက္ စာမ်က္ႏွာမ်ား ေပၚတြင္ ကိုယ္တိုင္ ကိုယ္က် ေဖာ္ျပႏိုင္ၾက ေတာ့မွာ ျဖစ္ပါတယ္။  ႏွစ္ေပါင္း မ်ားစြာ အသံုးျပဳခဲ့ ၾကသည့္ ေႏွးေကြးေသာ ကုန္စည္ သယ္ယူ ပို႕ေဆာင္ျခင္း လုပ္ငန္းမ်ားကို web နည္းပညာျဖင့္ ေရွာင္လႊဲ သြားႏုိင္ ၾကပါၿပီ။ စာအုပ္မ်ား ပုံႏွိပ္ျခင္း၊ ထုတ္ေ၀ ျဖန္႔ခ်ီျခင္း လုပ္ငန္းဆိုင္ရာ အခက္အခဲ မ်ားစြာကို ေျပလည္ ေစခဲ့ပါၿပီ။ စာအုပ္ေတြ သယ္ယူ ပို႔ေဆာင္ဖို႔ ေလယာဥ္ေတြ၊ ကားေတြ မလိုေတာ့ပါဘူး။ ပံုႏွိပ္ဖို႔ စကၠဴေတြ၊ ဖလင္ေတြ မလိုေတာ့သလို၊ ကြန္ပ်ဴတာ ဖိုင္ေတြ ကူးယူဖို႔ အတြက္ CDေတြ၊ DVDေတြ ႏွင့္ Blu-rays ေတြလည္း မလိုအပ္ေတာ့ပါဘူး။ စာအုပ္ေတြ သိုေလွာင္ဖို႔ ဂိုေဒါင္ေတြ မလိုေတာ့ သလို၊ ၀န္ထမ္းေတြ ငွားရမ္းဖို႔လည္း မလိုေတာ့ပါဘူး။

ေရွးရိုးစြဲ စာအုပ္ ထုပ္ေ၀သူေတြ တစ္ခါမွ ေမွ်ာ္လင့္ မထားခဲ့တ ဲ့ ေခတ္တစ္ေခတ္ကို ေရာက္ရွိေနပါၿပီ။ ေခတ္သစ္ စာေပ ထုတ္ေ၀ေရး လုပ္ငန္းကိုေတာ့ ကြန္ပ်ဴတာ ေဆာ့၀ဲလ္ ဖန္တီးသူမ်ားက ဦးေဆာင္ေနၾကတာပဲ  ျဖစ္ပါတယ္။ သူတို႔က နည္းပညာ၏ အကူအညီျဖင့္ သတင္း အခ်က္အလက္မ်ား၊ ပံုျပင္ ဇာတ္လမ္းမ်ားကို စီးပြားေရး ပံုစံသစ္ တစ္ခုျဖင့္ ေဖာ္ျပေပး ေနၾကပါတယ္။ အဲဒီ စနစ္သစ္က ပံုႏွိပ္ ထုတ္ေ၀ေရး ေလာကကို အခုိင္အမာ ေျခကုပ္ယူထား ၾကသည့္ စီးပြားေရး သမား အေတာ္ မ်ားမ်ားကို ထိခိုက္ေစ ပါေတာ့မယ္။ Open Web နည္းပညာ မ်ားေၾကာင့္ သမရိုးက် ပံုႏွိပ္ ထုတ္ေ၀ သူမ်ားက စာေပ ထုတ္ေ၀ ျဖန္႔ခ်ီျခင္းကို ထိန္းခ်ဳပ္လို႔ မရႏုိင္ေတာ့ပါဘူး။ ဒီအေၾကာင္းကို Snow Fall က သက္ေသ ျပခဲ႔ ၿပီးပါၿပီ။ ထို႔အျပင္ ေက်ာင္းသံုး စာအုပ္ ထုတ္ေ၀ေရး လုပ္ငန္း တြင္လည္း F1000 ၊ Figshare ၊ Hypothes.is ၊ PeerJ ႏွင့္ PLOS တို႔က သဘာ၀ ပတ္၀န္းက်င္ စိမ္းလန္း စိုေျပေရး ကြန္ယက္ မ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ ေနၾကပါၿပီ။

လက္ရွိ ebook ၏ ပံုသ႑န္က စာအုပ္ပါ အေၾကာင္းအရာ အားလံုးကို ဖိုင္ တစ္ခုတည္း ျဖစ္ေအာင္ ဖန္းတီး ထားတာ ပဲျဖစ္ပါတယ္။ စာဖတ္သူမ်ားက phone ၊ tablet ၊ kindle ၊ ipad အစရွိသည့္ device တစ္ခုခုေပၚတြင္ ebook ဖိုင္ကို download ျပဳလုပ္၍ e-reader ေဆာ့၀ဲလ္ တစ္ခုခု၏ အကူအညီျဖင့္ ဖတ္ရႈေနၾကရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ယခုအခါ ebook အတြင္း ဓါတ္ပံု ေျမပံုမ်ား၊ အသံဖိုင္မ်ား၊ ဗီဒီယိုဖိုင္မ်ား အစရွိသည့္ မ်ားစြာေသာ multimedia ဖိုင္မ်ားကို ထည့္သြင္း လာခဲ့ ၾကပါတယ္။  ထိုအခါမွာေတာ့ ebook မ်ား၏ ႀကီးမားေသာ ဖိုင္ အရြယ္ အစားက device မ်ားေပၚတြင္ အခက္အခဲ တစ္ခု ျဖစ္လာခဲ့ ပါတယ္။ ယခုအခါ ebook ဖန္တီး သူမ်ားက ဖိုင္ အရြယ္ အစား 300KB မွ 600MB အတြင္းသာ ရွိေသာ ebook မ်ိဳးကို ထုတ္လုပ္ရန္ဆႏၵ ရွိေနၾကပါတယ္။ အေၾကာင္းအရင္း ကေတာ့ သူတို႔ရဲ့ ebook ေတြက စာဖတ္သူမ်ား၏ device ေပၚရွိ memory ကန္႔သတ္ခ်က္ကို ေက်ာ္လြန္ သြားမွာ စိုးရိမ္လို႔ပါဘဲ။ အမွန္ တကယ္ေတာ့ ePub ႏွင့္ Kindle ေပၚတြင္ ဖတ္ရႈ၍ ရေသာ ebook မ်ားက website တစ္ခုေလာက္ေတာ့ စိတ္၀င္စား ဖြယ္ရာ ပံုစံမ်ား မပါ ၀င္ပါဘူး။ server ေပၚက အခ်က္ အလက္ ေတြက markup language တစ္ခု အေနနဲ႔ ေဖာ္ျပၿပီး ePub ႏွင့္ Kindle တို႔၏ မ်က္ႏွာ ျပင္ေပၚကို ေရာက္ရွိ လာတာဘဲ ျဖစ္ပါတယ္။

၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္၀ါရီလ အတြင္းက နယူးေယာက္ၿမိဳ့တြင္ W3C အဖြဲ႔က ႀကီးမႉး၍ ႏိုင္ငံ တကာရွိ စာေပ ထုတ္ေ၀ေရး လုပ္ငန္းရွင္မ်ားႏွင့္ ေဆြးေႏြးပြဲ တစ္ရပ္ကို က်င္းပခဲ့ပါတယ္။ ေဆြးေႏြးပြဲ၏ ေခါင္းစဥ္ကို "Ebooks: Great Expectations for Web Standards" ဟုအမည္ ေပးထားၿပီး Open Web Standards မ်ား ျဖစ္ၾကေသာ HTML5 ၊ CSS3 ၊ SVG ၊ XML ႏွင့္ RDF တို႔ကို ebook မ်ားအတြင္း ထည့္သြင္းျခင္း အေၾကာင္းကို ေဆြးေႏြး ခဲ့ၾကပါတယ္။ ebook  ထုတ္လုပ္သူ Kobo ကုမၸဏီကလည္း "ebook တစ္ခုအတြင္းမွာ သူ႔ကို အေထာက္အပံ့ ျဖစ္ေစတဲ့ စိတ္၀င္စားဖြယ္ရာ အျခားေသာ functions ေတြ ထည့္သြင္း ေပးလိုက္တာဟာ စိတ္ကူးယဥ္မႈ သက္သက္ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါဟာ ပိုမို ေကာင္းမြန္တဲ့ ဖန္တီးမႈပါ။ စာဖတ္သူမ်ားကို သူတို႔ ဖတ္ေနတဲ့ အေၾကာင္း အရာ၏ ျပင္ပတြင္ ရွိေသာ အျခား links မ်ားကို သြားေရာက္ခြင့္ ေပးသင့္ပါတယ္။"

မၾကာမီ ကာလမွာေတာ့ ebook ေတြက အရာခပ္သိမ္းကို ခ်ံဳ႕ထည့္ထားသည့္ ဖိုင္တစ္ခု အေနနဲ႔ မဟုတ္ႏိုင္ ေတာ့ပါဘူး။ web နည္းပညာရပ္ မ်ားစြာ ထည့္သြင္း ထားသည့္ website ငယ္ေလးမ်ား ျဖစ္လာၾကမွာပါ။ စာဖတ္သူ၏ device ေပၚတြင္ browser တစ္ခု ရွိရံုျဖင့္ စာအုပ္ေပါင္းမ်ားစြာကို ဖတ္ရႈ ႏိုင္ၾက ေတာ့မွာပါ။ စာေပ ထုတ္ေ၀ ျဖန္႔ခ်ီျခင္းက network နည္းပညာရပ္ ေပၚမွာ အေျခခံ သြားပါလိမ့္မယ္။ ebook မ်ားကေတာ့ စနစ္သစ္ စာေပ ထုတ္ေ၀ ျဖန္႔ခ်ီျခင္း လုပ္ငန္း၏ ကုန္စည္မ်ားပဲ ျဖစ္ပါေတာ့တယ္။

အခန္း (၃) ကို ဆက္လက္ ဖတ္ရႈပါ။

References :
1. http://www.nytimes.com/projects/2012/snow-fall/#/?part=tunnel-creek
2. http://www.americanlibrariesmagazine.org/article/unpackaged-book
၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ဇြန္လထုတ္ ALA မဂၢဇင္းပါ Peter Brantley ၏ The Unpackaged Book ကို ဆီေလွ်ာ္ေအာင္ ဘာသာျပန္ဆိုသည္။